Ekzekutimi i Kadri Hazbiut më 10 shtator 1983 në kodrat e Linzës shënoi asgjësimin e figurës së fundit historike me peshë reale ushtarake dhe ekzekutive në Shqipërinë komuniste. Ky spastrim radikal, i inskenuar përmes intrigave të oborrit nga Ramiz Alia dhe i ekzekutuar burokratikisht nga Hekuran Isai, i hapi rrugë trashëgimisë së pushtetit pas vdekjes së Enver Hoxhës. Megjithatë, duke eliminuar “dorën e hekurt” që mbante në këmbë sistemin, regjimi shkatërroi kolonat e veta mbajtëse, duke mbetur pa forcë dhe pa legjitimitet për t’i rezistuar dallgës demokratike të fundviteve ’80.
Ky eliminim dramatik erdhi si pasojë e shëndetit të rënduar dhe humbjes së kthjelltësisë mendore të Enver Hoxhës në fillim të viteve ’80. I përfshirë nga një paranojë totale dhe i izoluar në vilën e tij në Bllok, diktatori plak po manipulohej lehtësisht nga rrethi i tij i ngushtë. Në prapaskenë, Ramiz Alia era njeriu që i fliste gjithë kohës në vesh diktatorit, duke ushqyer dyshimet e tij për gjoja komplote sekrete. Si njeriu që kontrollonte çdo fjalim, libër dhe vendim që dilte nga vila e Hoxhës, Alia kontrolloi edhe monopolin mbi testamentin politik të diktatorit. Ky “pëshpëritje” sistematik synonte shkatërrimin e plotë të kastës së vjetër të luftëtarëve, të cilët Alia – që vinte nga sektori i propagandës dhe nuk kishte bazë mbështetjeje në ushtri apo polici – i shihte si pengesën e vetme reale për t’i hapur rrugë vetes drejt pushtetit absolut. Asgjësimi i këtij “krahut të hekurt” i siguroi Alisë pushtetin e prillit të vitit 1985, duke asgjësuar rivalët natyralë si Mehmet Shehu dhe Kadri Hazbiu që kontrollonin ushtrinë dhe Sigurimin. Duke ekzekutuar krerët, u spastrua i gjithë zinxhirin komandues dhe u krijua një Byro Politike tërësisht e tmerruar; anëtarët e mbetur ishin aq të traumatizuar, saqë askush nuk guxoi të shfaqte ambicie apo të kundërshtonte emërimin e Alisë pas vdekjes së Enverit.
Në këtë farsë tragjike, pasardhësi i Hazbiut në Ministrinë e Brendshme, Hekuran Isai, luajti rolin e xhelatit burokratik. Ishte pikërisht Isai ai që udhëhoqi me dorën e vet montimin e dosjes, duke shantazhuar dëshmitarët, duke manipuluar thashethemet e Bllokut dhe duke nxjerrë nga sirtarët dëshmi absurde, si ajo e berberit të Hotel Dajtit, për t’i servilosur diktatorit “provat” e gatshme. Regjimi sajoi dyshime sikur banda e Xhevdet Mustafës, e cila zbarkoi në Divjakë në vitin 1982, kishte ardhur me mision specifik për të kontaktuar apo rekrutuar Hazbiun. Akuza pretendonte absurdikisht se Hazbiu, si Ministër i Mbrojtjes në atë kohë, kishte lënë qëllimisht “bregdetin zbuluar” për të mundësuar grushtin e shtetit. Kur populli dhe vetë baza e komunistëve panë se si arkitekti i Sigurimit dhe heronjtë e popullit u shpallën “poliaqentë” (agjentë të shumëfishtë) mbi dëshmi tërësisht të faktuara, besimi te pagabueshmëria ideologjike e Partisë u thërrmua përfundimisht.
Në një kthesë cinike të historisë, vetë Hazbiu ndikoi drejtpërdrejt në bjerrjen dhe dobësimin e asaj kaste që mbante në këmbë regjimin. Për vite me radhë, si Ministër i Brendshëm jetëgjatë dhe kreu i Sigurimit të Shtetit, ai kishte zbatuar pa rrahur qepallat spastrimet e Enver Hoxhës mbi kolegët e tij, duke korruptuar dhe thurur të njëjtin rrjet intrigash që në fund do t’i zinte pritë edhe atij vetë. Ironia më e egër e fatit u shënua në dhomat e izolimit të Burgut 313. Hazbiu u përball me po atë makineri dhune dhe torturash çnjerëzore që vetë kishte ndërtuar e përsosur për dekada. Përmes presionit të tmerrshëm fizik e psikologjik, hetuesit e rinj të Hekuran Isait arritën ta thyenin thjesht si figurë përpara gjyqit, duke e detyruar të pranonte agjenturat më absurde përpara se t’i nënshkruanin aktin e vdekjes.
Mbi Hazbiun rëndoi gjithashtu hija e rolit të tij misterioz në natën e errët të dhjetorit 1981, kur u gjet i vdekur Kryeministri Mehmet Shehu. Mbi të mbetën dyshime të forte për bashkëpunim në eliminimin fizik apo fshehjen e dëshmive të asaj nate – një akt që Hazbiu e kreu për të dëshmuar besnikëri ndaj Hoxhës, por që në fakt thjesht përshpejtoi radhën e tij për te skuadra e pushkatimit.
Nata e 10 shtatorit 1983 në kodrat e Linzës shënoi fundin fizik të ish-ministrit fuqiplotë. Dëshmitë e kohës tregojnë se Hazbiu refuzoi t’i lidheshin sytë para skuadrës së pushkatimit, duke kërkuar të shihte plumbat e sistemit të cilit i kishte falur jetën. Ei u varros në një varr sekret e pa emër, bashkë me Feçor Shehun, Llambi Ziçishtin dhe Lin Çunin.
Hakmarrja e Bllokut pati një efekt domino që shkatërroi të gjithë rrethin e tij. Menjëherë pas ekzekutimit, gruaja dhe fëmijët e tij u internuan në zonat më të izoluara të vendit, djali i tij u burgos, ndërsa dhjetëra oficerë të lartë dhe ushtarakë që kishin punuar me të u spastruan apo u dënuan, duke çrrënjosur çdo celulë të mbetur të pushtetit të tij.
Pas këtyre spastrimeve, timoni i shtetit kaloi në duart e figurave si Hekuran Isai apo më pas Prokop Murra. Këta ishin thjesht teknokratë dhe zyrtarë gri, të cilët nu gëzonin as autoritetin e luftës dhe as brutalitetin e egër të gardës së vjetër. Në afatgjatë, kjo strategji makiavelike e Ramiz Alisë funksionoi për marrjen e karriges, por doli fatale për vetë mbijetesën e komunizmit në Shqipëri. Duke dëgjuar intrigat e oborrit në momentet e fundit të jetës, Enver Hoxha pa vetëdije shkatërroi kolonat mbajtëse të vilës së tij politike.
Kur krizat e para, dallga e ndryshimeve demokratike dhe revoltat popullore përfshinë vendin, udhëheqja e re burokratike e Alisë nu kishte më as forcën, as trimërinë dhe as legjitimitetin historik për t’i rezistuar rënies. Regjimi ra sepse, duke ngrënë njerëzit e vet të fortë, mbeti pa dhëmbë për t’u mbrojtur./Korrespodenti