Zgjerimi i vrullshëm global i Inteligjencës Artificiale (IA) dhe i shërbimeve cloud po shkakton një krizë të paprecedentë mjedisore në botën reale, duke detyruar komunitetet lokale në Evropë dhe SHBA të përballen me temperatura ekstreme dhe mungesë të ujit të pijshëm. Investigimet e fundit dhe të dhënat satelitore konfirmojnë se qendrat gjigante të të dhënave (Data Centers)—të cilat konsumojnë sasi kolosale energjie dhe uji për ftohje—po funksionojnë si “vatra nxehtësie” artificiale.
Në qytezën Slough pranë Londrës, temperaturat rreth këtyre impianteve kanë arritur nivele alarmante deri në 36.7°C, ndërsa në Fayetteville të Georgia-s (SHBA), konsumi i fshehur i miliona litrave ujë nga një qendër e tillë bllokoi rrjetet e ujësjellësit, duke çuar në ndalimin zyrtar të ndërtimit të impianteve të reja.
Në qytezën Slough, ku ndodhet përqendrimi më i madh i qendrave të të dhënave në Evropë (rreth 40 impiante që fuqizojnë serverët e kompanive si Google, Amazon, Microsoft dhe Oracle), banorët po përjetojnë një mikro-klimë mbytëse.
Sistemet e ftohjes industriale, të cilat nxjerrin ajrin e nxehtë të serverëve në atmosferë për të parandaluar mbinxehjen e procesorëve, kanë krijuar një “ishull nxehtësie urbane” tejet të egër. Sipas një analize termike të bazuar në të dhënat satelitore dhe një studimi të lidhur me kërkues nga Universiteti i Kembrixhit, ndikimi në infrastrukturë është i matshëm: temperaturat e ajrit pranë parkut teknologjik u regjistruan deri në 36.7°C, disa gradë më lart se në zonat rurale apo rezidenciale fqinje, ndërsa sipërfaqet rreth qendrave kanë pësuar një rritje mesatare prej 2°C (me raste pikun ku mbinxehja lokale e tokës arrin në 9.1°C mbi normalen).
Ndërsa Evropa përballon nxehtësinë e ajrit, në Fayetteville të shtetit Georgia (SHBA), konflikti u zhvendos te burimet nëntokësore. Gjatë fazës së ndërtimit dhe zgjerimit të një qendre masive të të dhënave, u konsumuan rreth 110 milionë litra ujë, sasi kjo e barabartë me 44 pishina olimpike standarde. Zemërimi i qytetarëve shpërtheu kur presioni i ujit në shtëpitë e tyre ra në mënyrë drastike në mes të një periudhe thatësire. Investigimet lokale zbuluan se ndërmarrja e ujësjellësit kishte lejuar lidhje të fshehura dhe të pamatura për projektin teknologjik. Si reagim direkt ndaj revoltës qytetare, Këshilli Bashkiak i Fayetteville mori një vendim drastik, duke bllokuar me ligj dhe pezulluar çdo leje të re për qendrat e të dhënave në rajon.
Për të kuptuar dimensionin e këtij problemi, duhet parë teknologjia që qëndron pas tij. Modelet e mëdha gjuhësore (LLM) që fuqizojnë inteligjencën artificiale kërkojnë procesorë grafikë (GPU) jashtëzakonisht të fuqishëm që punojnë pa ndërprerje. Këta procesorë gjenerojnë shumë më tepër nxehtësi sesa serverët tradicionalë të internetit.
Për t’i ftohur, shumica e qendrave përdorin “ftohjen me avullim”, ku uji i ftohtë qarkullon rreth makinerive dhe avullon në atmosferë për të larguar nxehtësinë. Kjo do të thotë se uji i konsumuar humbet përgjithmonë nga rezervuarët lokalë. Sipas vlerësimeve të fundit të industrisë, një bisedë e thjeshtë prej 10-50 pyetjesh me një model inteligjence artificiale barazohet me “derdhjen” e gjysmë litri ujë në sistemet e ftohjes së serverëve diku në botë.
Ky presion mjedisor po detyron si qeveritë, ashtu edhe gjigantët e teknologjisë, të kërkojnë strategji të reja për të shmangur bllokimet totale ligjore. Ndër tendencat e reja është kalimi nga ftohja me avullim uji drejt sistemeve të mbyllura me lëngje speciale (Liquid Cooling), të cilat riciklohen pa pasur nevojë për konsum të vazhdueshëm.
Po ashtu, në vende më të ftohta të Evropës Veriore, kompanitë po detyrohen me ligj që nxehtësinë e tepërt të serverëve ta injektojnë në rrjetet e ngrohjes qendrore të qyteteve për të ngrohur shtëpitë e banorëve. Paralelisht, ka një tendencë në rritje për të ndërtuar qendra të reja në zona polare ose në shtretër detarë për të shfrytëzuar ftohjen natyrale, megjithatë afërsia me qytetet e mëdha mbetet e domosdoshme për të shmangur vonesat në transmetimin e të dhënave./Korrespodenti