Kodi gjenetik i banorëve në katër fshatra arbëreshë të Kalabrisë – Çivita (Civita), Frashnitë (Frascineto), Ungra (Lungro) dhe Shën Benedhiti (San Benedetto Ullano) – fsheh një nga zbulimet më magjepsëse të mjekësisë dhe historisë moderne. ADN-ja e tyre ka mbetur e paprekur për gati gjashtë shekuj, duke u kthyer në një “ishull gjenetik” unik në të gjithë Italinë. Ky fakt u dokumentua saktësisht nga një studim i madh shkencor i botuar në vitin 2017 në revistën prestigjioze “Nature Communications” (nga një grup studiuesish të udhëhequr nga Stefania Sarno), ku u analizuan rreth 700,000 tregues gjenetikë për të kuptuar strukturën biologjike të këtyre komuniteteve në provincën e Kozencës (Cosenza), në veri të Kalabrisë.
Rezultatet e analizave shkencore tregojnë se banorët e këtyre fshatrave ruajnë pothuajse të pastër strukturën gjenetike të Shqipërisë mesjetare (Arbërisë së kohës së Skënderbeut), përpara pushtimit osman dhe ndryshimeve të mëdha demografike në Ballkan. Analizat gjenetike të tipit IBD (Identity by Descent – pjesë të ADN-së të trashëguara nga një paraardhës i përbashkët pa ndryshime) konfirmojnë se mbi 80% e lidhjeve të tyre gjenetike të çojnë direkt në Ballkan dhe jo në Itali. Biologjikisht, është njësoj sikur paraardhësit e tyre të kishin emigruar drejt Italisë ditët e fundit dhe jo para 570 vjetësh.
Kjo mrekulli biologjike ka ndodhur për dy arsye kryesore strategjike. E para është izolimi i rreptë gjeografik, pasi këto katër fshatra u themeluan lart në zonat e thyera dhe të egra malore të Masivit të Pollinos dhe Bonisë. Malet e larta shërbyen si një barrierë natyrore që i mbajti ata të ndarë nga popullsia vendase italiane. E dyta është muri i hekurt kulturor i njohur si endogamia; për të ruajtur gjuhën, traditat dhe fenë (ritin bizantin), arbëreshët e këtyre zonave zbatuan për shekuj me radhë një rregull të rreptë duke u martuar pothuajse ekskluzivisht vetëm brenda fshatrave të tyre, gjë që nuk lejoi përzierjen me italianët rreth e rrotull.
Përveç studimit të vitit 2017, kërkime të tjera të botuara në “European Journal of Human Genetics” tregojnë se jo të gjithë arbëreshët e kanë ruajtur këtë izolim në të njëjtin nivel. Komunitetet e maleve të Kozencës dallojnë dukshëm nga pjesa tjetër, si për shembull nga arbëreshët e Siçilisë (si Piana degli Albanesi). Për shkak se luginat e Siçilisë ishin rrugë të hapura shkëmbimi tregtar dhe kulturor, arbëreshët e atjeshëm u përzien gradualisht me popullsinë vendase siciliane dhe greke, ndërsa arbëreshët e Kozencës mbetën gjenetikisht të “papenetrueshëm”.
Ky izolim shekullor shpjegon edhe pse pretendimet që qarkullojnë në platforma si TikTok dhe Instagram – se këto katër fshatra në Kozencë kanë “20-30% gjenetikë nga beduinët jemenitë” apo se janë popullsia më “lindoromedhetare” në Evropë – janë thjesht pseudo-shkencë pa asnjë bazë studimore.
Ky keqinformim vjen së pari nga mungesa e komponentit sllav te këta banorë dhe keqinterpretimi i kalkulatorëve të ADN-së. Shqiptarët e sotëm në Ballkan kanë një përzierje të vogël mesatare sllave (rreth 15-30% e trashëgimisë gjenetike, e marrë gjatë dyndjeve sllave të shekujve VI-X), e cila u stabilizua plotësisht në popullatë pas Epokës Mesjetare. Arbëreshët e Kozencës u larguan nga Ballkani në shekullin XV duke përfaqësuar një popullsi me një komponent sllav shumë më të ulët ose pothuajse ekzistent në disa izolate.
Duke qenë se ata ruajnë strukturën e pastër të epokës së Bronzit dhe Neolitit (baza e lashtë paleo-ballkanike dhe mesdhetare), kalkulatorët amatorë të ADN-së (si GEDmatch apo MyHeritage) nuk kanë një kampion “shqiptar mesjetar” për krahasim. Si rrjedhojë, algoritmet e tyre e ngatërrojnë këtë komponent të vjetër autokton pa sllavizëm dhe e shfaqin gabimisht si “Azi Perëndimore”, “Levant” ose “Lindje e Mesme”.
Burimi i dytë i manipulimit vjen nga ngatërrimi i qëllimshëm i haplogrupeve. Këto katër fshatra kanë një përqendrim jashtëzakonisht të lartë të Haplogrupit J2 (specifikisht nën-dega J2b2-L283). Ky është një marker i pastër paleo-ballkanik, i gjetur në mbetjet arkeologjike të ilirëve dhe fiseve të tjera të lashta të Ballkanit që nga viti 1600 para erës sonë (Epoka e Bronzit).
Llogari amatore ose me qëllime keqdashëse (shpesh të shtyra nga qarqe nacionaliste fqinje) shohin shkronjën kryesore “J” dhe e ngatërrojnë qëllimisht me J1, që është markeri tipik i popullsive semite dhe beduinëve të Arabisë. Në realitet, J2b2-L283 dhe J1 janë ndarë nga një paraardhës i përbashkët para dhjetëra mijëra vitesh dhe nuk kanë asnjë lidhje historike me migrimet e pretenduara në rrjetet sociale.
Këto postime manipulative synojnë thjesht të mbledhin klikime ose të minojnë pozitat e arbëreshëve dhe shqiptarëve si një nga popujt më autoktonë dhe mesdhetarë me rrënjë më të lashta në gadishullin e Ballkanit. Shkenca e vërtetë e gjenetikës moderne provon të kundërtën: arbëreshët e Kozencës janë dëshmia e gjallë, një muze biologjik i paprekur, i strukturës gjenetike autentike të Arbërisë mesjetare./Korrespodenti