Sistemet financiare dhe ligjore të menaxhuara nga Inteligjenca Artificiale (AI) rrezikojnë t’i shndërrojnë njerëzit në konsumatorë pasivë pa asnjë kontroll mbi botën, njëlloj si lopët brenda fermave të modernitetit. Paralajmërimi vjen nga historianit dhe filozofi i njohur Yuval Noah Harari, sipas të cilit ky transformim rrënjësor mund të ndodhë brenda 10 deri në 20 viteve të ardhshme.
Sipas Hararit, rreziku kryesor nuk buron nga një skenar fantastiko-shkencor me robotë të armatosur, por nga zëvendësimi gradual i kontrollit tonë mbi vendimet kritike globale. Nëse algoritmet hartojnë e vetë-menaxhojnë struktura që tejkalojnë kapacitetin e logjikës njerëzore, vetë koncepti i demokracisë dhe i kontrollit shoqëror rrezikon të humbasë kuptimin. Njerëzit mund të mbeten thjesht përfitues apo viktima të një sistemi që përdor punën dhe të dhënat e tyre, pa pasur mundësi për të ndryshuar drejtimin e tij.
Analogjia me lopët: Humbja e kontrollit mbi botën që ndërtohet nga AI
Në një intervistë me gazetarin Daniel Stach, Harari e krahasoi marrëdhënien e ardhshme potenciale të njerëzimit me AI-n me mënyrën se si sot ekzistojnë kafshët shtëpiake brenda sistemeve të kontrolluara nga njerëzit:
Sisteme jashtë kontrollit tonë: Lopët jetojnë brenda fermave, tregjeve e strukturave financiare, por pa e pasur konceptin se si funksionojnë ato.
Humbja e ndikimit: AI mund të krijojë sisteme aq komplekse, sa njerëzit do ta kenë të pamundur t’i kuptojnë, t’i ndikojnë apo t’i drejtojnë ato.
”Ne jemi lopët e së ardhmes”: Përmes kësaj deklarate provokuese, ai thekson se njerëzimi rrezikon të kthehet në spektator pasiv brenda një bote vendimmarrëse të udhëhequr nga algoritmet.
Kush është Yuval Noah Harari?
Për të kuptuar më mirë këndvështrimin e tij mbi teknologjinë dhe të ardhmen e shoqërisë, vlen të analizohet formimi i tij akademik dhe publik:
Prejardhja dhe arsimimi: I lindur më 24 shkurt 1976 në Kiryat Ata, Izrael, Harari u rrit në një familje sekulare. Ai përfundoi studimet universitare për histori në Universitetin Hebraik të Jeruzalemit dhe mori titullin doktor (Ph.D.) në Universitetin e Oksfordit (2002), ku u specializua në historinë ushtarake të Mesjetës.
Profesor dhe autor publik: Sot mban pozitën e profesorit në Universitetin Hebraik të Jeruzalemit dhe njihet si një nga intelektualët më me ndikim globalisht.
Veprat kryesore:
Sapiens: Një histori e shkurtër e njerëzimit — analiza e evolucionit të species përmes besimit në tregime të përbashkëta.
Homo Deus: Një histori e së nesërmes — eksplorimi i AI-së dhe inxhinierisë gjenetike.
21 leksione për shekullin e 21-të dhe libri i tij Neksus (Nexus) — trajtimi i rreziqeve nga rrjetet e informacionit dhe algoritmet e inteligjencës artificiale.