Një studim i publikuar në revistën prestigjioze “Science” në vitin 1960 përcaktoi 13 nëntorin 2026 si datën kur, sipas një modeli matematikor, popullsia njerëzore do të arrinte drejt një vlere të pafundme. Por bëhej fjalë për një projeksion demografik, jo për parashikimin e një apokalipsi.
Bota nuk pritet të marrë fund më 13 nëntor 2026. Data që po qarkullon në rrjetet sociale dhe në disa media ndërkombëtare lidhet me një studim shkencor të publikuar 66 vjet më parë, i cili analizonte rritjen e popullsisë njerëzore dhe pasojat e mundshme të përshpejtimit të saj.
Studimi, i botuar më 4 nëntor 1960 në revistën amerikane “Science”, mbante titullin provokues “Doomsday: Friday, 13 November, A.D. 2026” – “Dita e Fundit: E premte, 13 nëntor 2026”. Autorët e tij ishin fizikani Heinz von Foerster, Patricia M. Mora dhe Lawrence W. Amiot.
Megjithatë, studiuesit nuk parashikonin shkatërrimin e Tokës, zhdukjen e njerëzimit apo ndonjë katastrofë natyrore. Data lidhej me një përfundim matematikor: nëse popullsia do të vazhdonte të rritej sipas të njëjtit ritëm të përshpejtuar, modeli i tyre nxirrte se ajo do të arrinte në një vlerë matematikisht të pafundme pikërisht atë ditë.
Si arritën shkencëtarët te data 13 nëntor 2026?
Duke analizuar të dhënat historike të popullsisë njerëzore gjatë rreth dy mijëvjeçarëve, studiuesit vunë re se rritja demografike po përshpejtohej. Ata ndërtuan një model matematikor që projektonte vazhdimin e kësaj prirjeje edhe në të ardhmen.
Sipas këtij modeli, rritja nuk do të vazhdonte me një ritëm të qëndrueshëm, por do të përshpejtohej gjithnjë e më shumë, derisa kurba matematikore të arrinte një pikë ku vlera e saj do të bëhej e pafundme. Kjo pikë u llogarit të përkonte me 13 nëntorin 2026.
Pra, data nuk shënonte një ngjarje që do të ndodhte fizikisht në Tokë, por kufirin teorik të një formule matematikore. Vetë modeli mbështetej në supozimin se prirjet demografike të së kaluarës do të vazhdonin pa ndryshime të rëndësishme.
Pse modeli nuk përputhej më me realitetin?
Zhvillimet demografike në dekadat pas publikimit të studimit treguan se rritja e popullsisë nuk vazhdoi sipas ritmit të parashikuar nga modeli. Rënia e lindshmërisë në shumë vende, urbanizimi, ndryshimet ekonomike dhe shoqërore, si dhe përhapja e planifikimit familjar, ndikuan në ngadalësimin e rritjes globale.
Në vitin 1960, popullsia e botës ishte rreth tre miliardë banorë. Sot ajo ka kaluar tetë miliardë, por ritmi i rritjes është shumë më i ulët se ai që sugjeronte modeli i vitit 1960.
Sipas raportit “World Population Prospects 2024” të Kombeve të Bashkuara, popullsia botërore pritet të arrijë kulmin rreth mesit të viteve 2080, me afërsisht 10.3 miliardë banorë, dhe më pas të fillojë të bjerë gradualisht.
Kjo ecuri tregon se parashikimet demografike nuk mund të mbështeten vetëm në vazhdimin mekanik të tendencave të së kaluarës, pasi lindshmëria dhe faktorët e tjerë që ndikojnë në popullsi ndryshojnë me kalimin e kohës.
Çfarë synonte në të vërtetë studimi?
Përmes titullit dhe gjuhës provokuese, autorët synonin të tërhiqnin vëmendjen ndaj përshpejtimit të rritjes së popullsisë dhe sfidave që mund të sillte për burimet e planetit.
Shqetësimi lidhej me kapacitetin e Tokës për të përballuar kërkesat gjithnjë e më të mëdha për ushqim, hapësirë dhe burime natyrore. Prandaj, titulli “Dita e Fundit” ishte një mënyrë dramatike për të paraqitur pasojat e mundshme të një rritjeje demografike pa kufij, jo një profeci për fundin fizik të botës.
Kështu, 13 nëntori 2026 mbetet një datë e veçantë në historinë e modelimit matematikor të popullsisë, por jo një afat për fundin e njerëzimit. Studimi i vitit 1960 vazhdon të jetë një shembull interesant se si një formulë mund të prodhojë një përfundim të pazakontë kur supozohet se tendencat e së kaluarës do të vazhdojnë përgjithmonë.