Nën shtresat gjigante të akullit të Antarktidës fshihet një botë që për pjesën më të madhe të historisë njerëzore ka qenë e panjohur. Në një nga rajonet më të ftohta dhe më të paarritshme të planetit, ku temperaturat mund të zbresin në nivele ekstreme dhe sipërfaqja mbulohet nga kilometra akull, ekzistojnë liqene, kanale dhe rrjete ujore që vazhdojnë të lëvizin në errësirë të plotë.
Ajo që e bën këtë zbulim veçanërisht të jashtëzakonshëm është fakti se uji mund të rrjedhë edhe nën një shtresë akulli me trashësi disa kilometra. Pra, ndonëse sipërfaqja e Antarktidës duket si një shkretëtirë e ngrirë, poshtë saj zhvillohen procese dinamike që ndikojnë në lëvizjen e akullnajave dhe në ndryshimet e nivelit të detit.
Shkencëtarët kanë identifikuar qindra liqene nën akull dhe një rrjet kompleks kanalesh ujore që lidhin disa prej tyre.Një sistem i tërë ujor nën akull
Për dekada me radhë, shkencëtarët kanë studiuar Antarktidën përmes ekspeditave, radarëve dhe imazheve satelitore. Por teknologjia e re ka zbuluar se nën sipërfaqen e saj ekziston një sistem hidrologjik shumë më kompleks nga sa mendohej më parë.
Uji nuk qëndron vetëm në pellgje të izoluara. Ai lëviz përmes kanaleve të fshehura, kalon nga një liqen në tjetrin dhe në disa raste përshkon distanca jashtëzakonisht të mëdha.Një studim shkencor i publikuar në vitin 2025 në revistën Geophysical Research Letters identifikoi një kanal nëntokësor nën akullin e Antarktidës, me gjatësi rreth 1.061 kilometra. Ky është një sistem i jashtëzakonshëm kullimi, i cili lidh zona të largëta të kontinentit me rrjetet ujore pranë oqeanit.
Kjo do të thotë se nën një sipërfaqe që duket plotësisht e ngrirë, mund të ekzistojnë rrugë ujore që shtrihen në distanca të krahasueshme me udhëtimet mes qyteteve të mëdha evropiane.
Si mund të rrjedhë uji kur gjithçka është e ngrirë?
Në pamje të parë, kjo duket e pamundur. Si mund të ekzistojë ujë i lëngshëm nën kilometra akull, kur temperaturat në sipërfaqe janë jashtëzakonisht të ulëta?
Shpjegimi qëndron te kushtet fizike që krijohen në bazën e shtresës së akullit.
Së pari, pesha e jashtëzakonshme e akullit krijon presion shumë të madh mbi ujin dhe shkëmbinjtë poshtë tij. Ky presion ndikon në temperaturën e shkrirjes së akullit.
Së dyti, nxehtësia që vjen nga brendësia e Tokës, përmes aktivitetit gjeotermik, mund të shkrijë pjesë të akullit në kontakt me bazamentin shkëmbor.
Gjithashtu, fërkimi që krijohet nga lëvizja e akullnajave mbi tokë prodhon nxehtësi shtesë.
Kombinimi i këtyre proceseve mundëson ekzistencën e ujit të lëngshëm edhe në një mjedis që, nga sipërfaqja, duket si një botë e ngrirë përgjithmonë.
Zbulimi i 85 liqeneve të reja nën akullNjë nga zhvillimet më interesante në këtë fushë erdhi në shtator të vitit 2025.
Një ekip ndërkombëtar studiuesish përdori të dhënat e satelitit evropian CryoSat-2 për të identifikuar 85 liqene aktive që nuk ishin dokumentuar më parë nën shtresën e akullit të Antarktidës.
Studimi, i publikuar në revistën shkencore Nature Communications, analizoi ndryshimet në lartësinë e sipërfaqes së akullit gjatë një periudhe dhjetëvjeçare. Kur një liqen nëntokësor mbushet ose zbrazet, sipërfaqja e akullit mbi të mund të ngrihet ose të ulet. Këto ndryshime u lejuan shkencëtarëve të identifikonin aktivitetin e ujit të fshehur.
Studimi dokumentoi 37 episode të plota zbrazjeje dhe 34 episode mbushjeje të liqeneve gjatë periudhës së vëzhgimit. U identifikuan gjithashtu pesë rrjete liqenesh të ndërlidhura. 
Ky zbulim është veçanërisht i rëndësishëm sepse tregon se uji nën Antarktidë nuk është statik. Ai lëviz, grumbullohet dhe shpërndahet vazhdimisht, duke krijuar një sistem hidrologjik që shkencëtarët ende po përpiqen ta kuptojnë plotësisht.