Shkruar nga Federico Giuliani
Ndërsa lufta dhe tensionet në Lindjen e Mesme po tronditin rrugët tradicionale të transportit dhe energjisë, Arktiku po fiton një rëndësi të re strategjike. Kina dhe Rusia po përshpejtojnë zhvillimin e një korridori detar alternativ, që mund të shkurtojë ndjeshëm kohën e transportit mes Azisë dhe Evropës dhe t’u japë të dyja vendeve avantazhe të rëndësishme ekonomike e gjeopolitike…
Rusët e quajnë Rruga Detare Veriore (Northern Sea Route – NSR). Për kinezët, kjo rrugë detare, e mbuluar nga akulli gjatë pjesës më të madhe të vitit, është pjesë e rëndësishme e të ashtuquajturës “Rruga e Mëndafshit të Akullt” ose “Rruga e Mëndafshit Arktik”, një prej degëzimeve të nismës së madhe kineze “Belt and Road”.
Që nga shpërthimi i luftës në Ukrainë dhe, veçanërisht, pas përshkallëzimit të krizës në Lindjen e Mesme, trafiku ndërkombëtar përgjatë kësaj arterie detare që ndjek vijën bregdetare të Rusisë ka marrë një rëndësi gjithnjë e më të madhe.
Nuk bëhet fjalë thjesht për një garë mes Pekinit dhe Moskës për të gjetur një alternativë ndaj ngushticës së Hormuzit. Në realitet, të dyja fuqitë po bashkëpunojnë në këtë drejtim, secila duke ndjekur interesat e veta strategjike.
Pekini synon të shkurtojë kohën e transportit të mallrave dhe të shmangë zonat e përfshira nga tensionet dhe konfliktet gjeopolitike. Nga ana tjetër, Kremlini po investon në zhvillimin e Rrugës Detare Veriore për të çuar burimet e tij energjetike te numri gjithnjë në rritje i blerësve aziatikë.
Kështu po merr formë një tjetër fushë bashkëpunimi mes Vladimir Putinit dhe Xi Jinpingut. Ky bashkëpunim i lejon Kinës të forcojë sigurinë e saj energjetike, ndërsa Rusisë i ofron një mundësi për të rigjallëruar ekonominë e goditur rëndë nga lufta në Ukrainë.
Rëndësia e “Rrugës së Mëndafshit të Akullt” po rritet me shpejtësi, sidomos në një kohë kur Lindja e Mesme është përfshirë nga një luftë që ka ndërprerë trafikun e cisternave të naftës dhe gazit dhe ka ndikuar në ritmet e tregtisë globale.
Në këtë kontekst, Kina dhe Rusia po përgatiten ta zgjerojnë më tej përdorimin e kësaj rruge detare alternative. Arktiku mund të bëhet edhe më i navigueshëm në dekadat e ardhshme, pasi shkrirja e akujve mund të zgjasë sezonin e lundrimit dhe të hapë rrugë të reja detare në një prej zonave më të izoluara të planetit.
Por çfarë e bën kaq tërheqëse Rrugën Detare Veriore, e cila kontrollohet nga Moska? Një udhëtim i plotë përgjatë saj mund të zgjasë vetëm një ose dy javë dhe, në krahasim me rrugët detare mes Azisë dhe Evropës përmes Kanalit të Suezit, mund të kursejë rreth një javë ose edhe më shumë.
Për kompanitë e transportit, kjo nënkupton kohë më të shkurtër lundrimi, kosto potencialisht më të ulëta dhe një rrugë më pak të ekspozuar ndaj krizave që mund të shpërthejnë në pika të tjera strategjike të botës.
Vladimir Putin e sheh prej kohësh këtë korridor, që shtrihet për rreth 3500 milje përgjatë vijës së thyer bregdetare të Arktikut rus, si një arterie që mund të shndërrohet në një prej korridoreve të rëndësishme tregtare të së ardhmes.
Për Moskën, zhvillimi i saj nuk lidhet vetëm me transportin. Ai shihet edhe si një mënyrë për të nxitur investimet në portet ruse dhe në zonat e pasura me naftë e gaz të Arktikut.
Gjatë muajve të fundit, presidenti rus ka argumentuar se ndërprerjet e tregtisë të shkaktuara nga luftimet në Detin e Kuq dhe rreth ngushticës së Hormuzit tregojnë se rruga detare sezonale në Arktik mund të konsiderohet një prej alternativave më të sigurta, më të besueshme dhe më efikase.
Edhe Xi Jinping e ka parë prej vitesh me interes perspektivën e krijimit të një “Rruge Polare të Mëndafshit” përmes Arktikut. Dhe zhvillimet e fundit tregojnë se kjo ide po kalon gradualisht nga koncepti strategjik në praktikë.
Ditët e fundit, një kompani transporti e themeluar në Singapor dhe e drejtuar nga Kina ka nisur shërbimin e parë sezonal të rregullt për transportin e kontejnerëve mes Kinës dhe Evropës. Kompania deklaron se koha e transportit është rreth 20 ditë, pothuajse gjysma e kohës që kërkohet për një rrugë standarde përmes Kanalit të Suezit.
Sipas saj, përdorimi i korridorit arktik mund të ulë gjithashtu ekspozimin ndaj rrezikut të ndërprerjeve të shkaktuara nga krizat gjeopolitike. Një kompani tjetër kineze, New New Shipping, ka nisur muajin e kaluar një linjë të re që lidh Tianjinin në Kinë me Murmanskun, portin kryesor të Rusisë në Arktik.
Shërbimi i ri i është shtuar linjave që kompania ka tashmë në funksion, të cilat transportojnë produkte industriale kineze në një drejtim dhe lëndë të para ruse në drejtimin tjetër. Në total, të paktën gjashtë kompani kineze të transportit pritet të kryejnë më shumë se 50 udhëtime përgjatë kësaj rruge gjatë këtij sezoni.
Për këtë qëllim do të përdoren anije konteinerësh, anije për transportin e ngarkesave të thata dhe anije shumëfunksionale. Megjithatë, siç ka vënë në dukje CNN, të paktën për momentin, volumi tregtar përgjatë kësaj rruge mbetet jashtëzakonisht i vogël në krahasim me arteriet kryesore detare të botës, siç është Kanali i Suezit.
Pjesa dërrmuese e trafikut përbëhet ende nga nafta dhe gazi rus, të cilave u shtohen furnizimet me gaz natyror të lëngshëm për disa blerës të tjerë aziatikë. Dhe pjesa më e madhe e këtyre furnizimeve drejtohet drejt Kinës. Kjo tregon se Rruga Detare Veriore është ende larg së shndërruari në një alternativë të plotë ndaj korridoreve tradicionale të tregtisë globale.
Por rritja e numrit të udhëtimeve dhe interesit kinez tregon se Moska dhe Pekini po përpiqen të ndërtojnë themelet e një korridori që mund të marrë një rëndësi shumë më të madhe në të ardhmen.
Zhvillimet e ardhshme dhe shqetësimet e Perëndimit
Bashkëpunimi ruso-kinez në Arktik po ecën paralelisht me zgjerimin e operacioneve të anijeve kineze në këtë rajon dhe me rritjen e shqetësimeve në Perëndim. Presidenti amerikan Donald Trump ka folur për mundësinë që anije ruse dhe kineze të patrullojnë ujërat e Atlantikut të Veriut, pranë Grenlandës.
Ky skenar është përdorur ndër të tjera për të argumentuar qëndrimin amerikan ndaj mundësisë së marrjes me forcë të territorit danez, një pozicion që ka shkaktuar një përçarje të pazakontë mes Uashingtonit dhe aleatëve të tij evropianë në NATO.
Ndërkohë, Shtetet e Bashkuara kanë nënshkruar një marrëveshje me Finlandën për ndërtimin e anijeve të reja, me synim zgjerimin e flotës amerikane të akullthyeseve. Kjo ndodh pikërisht në një kohë kur Kina po shton praninë e saj detare dhe kërkimore në Arktik.
Në Perëndim po rritet gjithashtu shqetësimi se misionet kërkimore kineze në këtë rajon mund të kenë një rëndësi strategjike dhe ushtarake. Ekspeditat e kryera nga flota polare në rritje e Kinës, përfshirë një mision aktual katërmujor në rajon, mund t’i japin Pekinit mundësinë për të mbledhur të dhëna që potencialisht mund të jenë të dobishme edhe për forcat e tij të armatosura.
Pekini i ka hedhur vazhdimisht poshtë këto akuza. Sipas autoriteteve kineze, ato janë pjesë e një përpjekjeje për të ushqyer perceptimin e një “kërcënimi kinez” dhe për të krijuar ndarje mes vendeve që veprojnë në Arktik.
Kina i paraqet aktivitetet e saj në këtë rajon si nisma që synojnë të promovojnë paqen, stabilitetin dhe zhvillimin e qëndrueshëm, në përputhje me të drejtën ndërkombëtare. Pekini ka mbrojtur gjithashtu prej kohësh marrëdhëniet e tij tregtare me Rusinë, partneren e saj të ngushtë, duke kundërshtuar sanksionet e njëanshme ndaj Moskës.
Nga ana tjetër, Rusia vazhdon të jetë e kujdesshme ndaj një përfshirjeje më të madhe të Kinës në çështjet e sigurisë së Arktikut. Moska duket se preferon që Pekini të mbajë një rol kryesisht ekonomik: të blejë energjinë ruse dhe të kontribuojë në zhvillimin e Rrugës Detare Veriore, me synimin për ta kthyer atë në një arterie tregtare fitimprurëse.
Megjithatë, Kina mund të ketë ambicie që shkojnë përtej ekonomisë. Pothuajse një dekadë më parë, Pekini nisi të hartonte planet e veta për lundrimin polar, pasi e përkufizoi Kinën si një “shtet pranë Arktikut”. Që prej atëherë, ky koncept ka shërbyer si bazë për ndërtimin e një pranie gjithnjë e më të strukturuar kineze në rajon.
Kjo prani nuk kufizohet vetëm te transporti. Kina ka interesa të rëndësishme në burimet energjetike dhe minerare të Arktikut, në rrugët e reja detare që mund të krijohen nga ndryshimet klimatike dhe në mundësinë për të pasur një korridor më të shkurtër drejt tregjeve evropiane.
Për Rusinë, Arktiku është mbi të gjitha një çështje sovraniteti, energjie dhe zhvillimi ekonomik. Për Kinën, ai është një mundësi për të diversifikuar rrugët e tregtisë dhe furnizimit me energji dhe, në të njëjtën kohë, për të zgjeruar praninë e saj në një hapësirë që po merr gjithnjë e më shumë rëndësi në rivalitetin mes fuqive të mëdha.
Pikërisht këtu qëndron edhe paradoksi i bashkëpunimit ruso-kinez. Moska ka nevojë për kapitalin, teknologjinë dhe tregun kinez për ta bërë Rrugën Detare Veriore ekonomikisht të qëndrueshme, por në të njëjtën kohë nuk dëshiron që Pekini të fitojë një rol të tepruar në një rajon që Rusia e konsideron pjesë të hapësirës së saj strategjike.
Nga ana e saj, Kina nuk ka arsye të nxitojë. Për sa kohë që rrugët tradicionale të transportit përmes Suezit, Detit të Kuq dhe Hormuzit mbeten të ekspozuara ndaj konflikteve dhe tensioneve, Arktiku bëhet gradualisht më tërheqës. Çdo krizë e re në këto korridore e rrit vlerën strategjike të një alternative veriore.
Për momentin, Rruga Detare Veriore nuk mund të zëvendësojë Kanalin e Suezit dhe as nuk mund të krahasohet me të për nga volumi i mallrave që transporton. Kushtet ekstreme klimatike, sezonaliteti, nevoja për akullthyese dhe infrastruktura ende e kufizuar e bëjnë lundrimin në Arktik shumë më kompleks sesa mund të duket në pamje të parë.
Por strategjia e Moskës dhe Pekinit nuk duhet gjykuar vetëm nga shifrat e sotme. Ajo duhet parë në perspektivën e dekadave të ardhshme. Nëse sezonet e lundrimit zgjaten, infrastruktura përmirësohet dhe kompanitë kineze vazhdojnë të shtojnë udhëtimet, Rruga Detare Veriore mund të shndërrohet gradualisht në një nga korridoret e rëndësishme të tregtisë mes Azisë dhe Evropës.
Në këtë kuptim, “Rruga e Mëndafshit Arktik” nuk është thjesht një projekt transporti. Ajo është pjesë e një rikonfigurimi më të gjerë të hartës së tregtisë dhe energjisë, në të cilin Kina synon të zvogëlojë varësinë nga korridoret detare të ekspozuara ndaj krizave, ndërsa Rusia përpiqet të gjejë rrugë të reja për të shitur burimet e saj në tregjet aziatike.
Nëse tensionet në Lindjen e Mesme vazhdojnë të kërcënojnë qarkullimin në Detin e Kuq dhe ngushticën e Hormuzit, rëndësia e kësaj rruge mund të rritet edhe më shpejt. Në fund të fundit, Pekini dhe Moska nuk po kërkojnë thjesht një rrugë për të shmangur Hormuzin.
Ata po përpiqen të ndërtojnë një alternativë të re gjeopolitike dhe ekonomike, në skajin verior të botës, e cila, nëse funksionon sipas planeve të tyre, mund të ndryshojë gradualisht ekuilibrat e tregtisë, energjisë dhe ndikimit strategjik në Euroazi./Inside Over.