Në qendrën kërkimore CERN, fizikanët po studiojnë aktualisht një prej mistereve më të mëdha që ka ndodhur 13.8 miliardë vite më parë, por që po zbërthehet me saktësi rekord pikërisht tani. Sipas ligjeve të fizikës, Shpërthimi i Madh (Big Bang) duhet të kishte krijuar sasi saktësisht të barabarta lënde dhe antilënde, të cilat me t’u takuar do të asgjësonin njëra-tjetrën, duke e lënë universin plotësisht të zbrazët.
Megjithatë, ne ekzistojmë, dhe kjo ndodh sepse në ato momente të para ka pasur një “glitç” ose një thyerje të vogël simetrie që lejoi lëndën të triumfonte mbi antilëndën. Ky fenomen njihet si asimetria lëndë-antilëndë dhe është arsyeja pse sot universi është i mbushur me yje, planete dhe jetë, në vend që të ishte thjesht një hapësirë me dritë.
Nëse kjo asimetri është problemi i vjetër sa vetë koha, zgjidhja e tij po vjen përmes teknologjisë më të re të vitit 2026: Inteligjencës Artificiale. Ndërsa në të kaluarën shkencëtarët duhej të analizonin manualisht miliona të dhëna, sot IA vepron si një “filtër inteligjent” brenda akseleratorit LHC.
Dallimi është i jashtëzakonshëm: njeriu mund të vëzhgonte vetëm sipërfaqen e këtyre përplasjeve, ndërsa algoritmet e sotme të “Deep Learning” skanojnë 1 miliard përplasje në sekondë, duke identifikuar në kohë reale ato anomali të vogla që syri i njeriut ose kompjuterët e vjetër do t’i humbisnin. Kjo ka transformuar kërkimin shkencor nga një gjueti e rastësishme në një proces kirurgjikal.
Krahasimi midis asaj që dinim deri dje dhe asaj që po zbulojmë sot është i qartë. Deri para pak vitesh, asimetria CP (shkelja e simetrisë mes grimcave) ishte kryesisht një supozim teorik me prova të pakta. Sot, në vitin 2026, falë fuqisë llogaritëse të IA-së dhe saktësisë së eksperimentit LHCb, ne kemi prova konkrete te grimcat barione që dëshmojnë se antilënda nuk sillet njësoj si lënda. Ky progres nuk është thjesht një hap përpara, por një ndryshim i plotë i mjetit me të cilin vëzhgojmë botën.
Ne nuk po presim më që universi të na shfaqë sekretet e tij rastësisht, por po përdorim inteligjencën e makinave për të gjetur “fizikën e re” që fshihet pas ekzistencës sonë. Ky kërkim përfaqëson një përparim të vazhdueshëm ku çdo zbulim i ri na afron me përgjigjen se pse bota ekziston, duke e bërë këtë temën më të nxehtë dhe më të dokumentuar të shkencës moderne./Korrespodenti