Për vite me radhë, studiuesit kanë hasur në vështirësi për të kuptuar se si dy përbërës të jetës u bashkuan për herë të parë në Tokën e hershme. Tani, ata kanë gjetur “lidhjen që mungonte” dhe e kanë demonstruar këtë reaksion në laborator.
Të gjitha format e jetës në Tokë përmbajnë acidin ribonukleik (ARN), një molekulë e veçantë që ndihmon në ndërtimin e proteinave nga aminoacidet më të thjeshta. Për të nisur këtë proces biologjik thelbësor, ARN-ja dhe aminoacidet duhej të ishin bashkuar në një moment.
Por ky hap kyç, i njohur si aminoacilimi i ARN-së, nuk ishte vërejtur kurrë më parë në kushte të ngjashme me ato të Tokës së hershme, pavarësisht përpjekjeve të shumta të studiuesve gjatë dekadave.
Tani, një ekip ka arritur këtë arritje historike në kërkimin për të zbardhur origjinën e jetës. Siç raportojnë në një studim të publikuar të mërkurën në revistën “Nature”, studiuesit arritën të lidhin aminoacidet me ARN-në në ujë, në një pH neutral, me ndihmën e komponimeve kimike energjike të quajtura tioestere. Kjo punë zbuloi se dy teori të ndryshme mbi origjinën e jetës në Tokë, të njohura si “bota e ARN-së” dhe “bota e tioestereve”, mund të jenë të dyja të vërteta.
”Kjo bashkon dy teori për origjinën e jetës, të cilat janë krejtësisht të ndara,” tha Matthew Powner, një profesor i kimisë organike në University College London dhe një autor i studimit. “Këto ishin teori të kundërta: ose ke tioestere, ose ke ARN.”
”Ajo që ne zbuluam, dhe që është vërtet e mrekullueshme, është se nëse i bashkon të dyja, ato janë më shumë se shuma e pjesëve të tyre,” vazhdoi ai. “Të dyja aspektet – bota e ARN-së dhe bota e tioestereve – mund të jenë të sakta dhe nuk përjashtojnë njëra-tjetrën. Ato mund të punojnë së bashku për të ofruar aspekte të ndryshme të gjërave thelbësore për ndërtimin e një qelize.”
Në teorinë e botës së ARN-së, e cila daton në vitet 1960, molekulat e ARN-së që replikohen vetë shërbyen si katalizatorët fillestarë për jetën. Teoria e botës së tioestereve, e cila fitoi vëmendje në vitet 1990, thekson se jeta fillimisht u shfaq nga proceset metabolike të nxitura nga tioesteret energjike. Tani, Powner tha se ekipi ka gjetur “lidhjen që mungonte” mes të dyjave.
Powner dhe kolegët e tij fillimisht nuk kishin si qëllim bashkimin e dy ideve. Zbulimi erdhi thuajse si një surprizë pasi ekipi sintetizoi panteteinën, një komponent i tioestereve, në kushte të simuluara që i ngjajnë Tokës së hershme. Ekipi zbuloi se nëse aminoacidet lidhen me panteteinën, ato natyrisht bashkohen me ARN-në në vende molekulare që janë në përputhje me ato që shihen në organizmat e gjallë.
Ky veprim i aminoacilimit të ARN-së mund të ketë mundësuar përfundimisht sintezën komplekse të proteinave, nga e cila varen të gjithë organizmat tani për të jetuar.
Panteteina “është totalisht universale,” shpjegoi Powner. “Çdo organizëm në Tokë, çdo sekuencë gjenomi, ka nevojë për këtë molekulë për një arsye apo një tjetër. Nuk mund ta heqësh nga jeta dhe ta kuptosh plotësisht atë.”
”I gjithë programi i shikimit të panteteinës, dhe më pas zbulimi i kësaj kimie të jashtëzakonshme që bën panteteina, ishte fillimisht i dizajnuar vetëm si një studim anësor,” shtoi ai. “Ishte një zbulim rastësor në kuptimin që ne nuk e prisnim, por në një mënyrë shkencore ne e dinim se do të ishte ndoshta interesante dhe do të gjenim përdorime për të. Thjesht, përdorimet që gjetëm nuk ishin domosdoshmërisht ato që prisnim.”
Studiuesit sugjerojnë se rastet e hershme të aminoacilimit të ARN-së në Tokë do të kishin ndodhur më shumë gjasë në liqene dhe në trupa të tjerë të vegjël uji, ku lëndët ushqyese mund të akumuloheshin në përqendrime që do të rrisnin shanset e aminoacideve për t’u bashkuar me ARN-në.
”Është shumë e vështirë të paramendohet ndonjë kimi e origjinës së jetës në diçka aq të madhe sa një oqean, sepse është thjesht shumë e holluar për kimi,” tha Powner. Për këtë arsye, ata sugjerojnë studime të ardhshme të “liqeneve me sodë” në mjediset polare, të cilat janë të pasura me lëndë ushqyese, si fosfati, dhe mund të shërbejnë si modele për “çerdhet” e para të jetës në Tokë.
Ky zbulim mund të ketë implikime edhe për jetën jashtëtokësore. Nëse jeta në Tokë u shfaq fillimisht, pjesërisht, për shkak të këtij procesi të sapozbuluar, është e mundur që reaksione të ngjashme parabiologjike mund të nisin edhe diku tjetër në univers. Molekula komplekse si panteteina dhe ARN-ja nuk janë gjetur kurrë jashtë Tokës (ende), por aminoacidet janë të pranishme në shumë mjedise jashtëtokësore. Kjo sugjeron që përbërësit e jetës janë të bollshëm në univers, edhe nëse kushtet e nevojshme për ta ndezur atë janë shumë më të rralla.
Ndërsa studimi hedh dritë të re mbi origjinën e jetës, ka shumë hapa të tjerë që duhet të rindërtohen për të kuptuar se si materia inorganike gjeti një mënyrë për t’u vetë-replikuar dhe për të filluar të evoluojë, të lëvizë, dhe, në rastin tonë si qenie njerëzore, të kryejë eksperimente për të zbuluar se si nisi e gjithë kjo.
”Ne përqendrohemi aq shumë në detajet e asaj që po përpiqemi të bëjmë, sa shpesh nuk ndalemi dhe mendojmë, ‘Oh, ëau, kjo është vërtet e rëndësishme dhe ekzistenciale për ne’,” përfundoi Powner.
/Korrespodeneti