Një studim i ri revolucionar i botuar në revistën prestigjoze “Nature Cell Biology” ka zbuluar një paradoks të madh në mjekësi: kimioterapia, ndërsa shkatërron tumorin kryesor, mund të nxisë pa dashur rikthimin e tij në një formë më agresive përmes krijimit të qelizave “zombi”.
Megjithatë, studiuesit nga Imperial College London kanë gjetur tashmë mënyrën për t’i shkatërruar këto qeliza përpara se ato të dëmtojnë trupin, duke shënuar një kthesë historike në luftën kundër kancerit. Zbulimi i udhëhequr nga ekipi i Profesor Jesus Gil nuk sugjeron ndalimin e kimioterapisë, por identifikon për herë të parë “armikun e padukshëm” përgjegjës për dështimin e shumë trajtimeve deri më sot dhe ofron një zgjidhje të qartë: një terapi sulmi të kombinuar me dy faza.
Gjatë kimioterapisë, një pjesë e qelizave tumorale nuk vdesin, por hyjnë në një gjendje të quajtur seneshencë qelizore. Këto qeliza “zombi” ndalojnë së ndari, por mbeten metabolikisht aktive dhe kthehen në “fabrika helmi” duke sekretuar një koktej të fuqishëm proteinash inflamatore, të njohur si SASP (Senescence-Associated Secretory Phenotype).
Ky fenomen shkakton tre efekte shkatërruese: zgjon qelizat e fjetura të kancerit rreth tyre duke i bërë ato rezistente ndaj mjekimeve, dëmton indet e shëndetshme përreth dhe krijon “korridore kalimi” në matricën jashtëqelizore, duke lehtësuar përhapjen e kancerit (metastazat) në organet e tjera. Profesor Jesus Gil shpjegon se këto qeliza seneshente janë jashtëzakonisht të dëmshme sepse fjalë për fjalë rimodulojnë mjedisin rreth tumorit, duke e bërë atë më agresiv.
Pyetja që mundonte shkencëtarët ishte se si mbijetojnë këto qeliza zombi brenda një mjedisi kaq toksik. Përgjigja doli se qëndron te një enzimë antioksiduese e quajtur GPX4, e cila funksionon si një mburojë jetësore që i mbron ato nga vetëshkatërrimi. Kur studiuesit përdorën barna eksperimentale për të bllokuar enzimën GPX4, mburoja ra dhe qelizat pësuan një proces të quajtur ferroptozë – një formë e programuar e vdekjes qelizore që aktivizohet nga grumbullimi i hekurit dhe helmeve oksiduese. Rezultati në laborator ishte mbresëlënës: tumoret u zvogëluan ndjeshëm dhe shkalla e mbijetesës u rrit masivisht.
Ky zbulim pritet të ndryshojë rrënjësisht protokollet e mjekimit të kancerit në mbarë botën përmes një strategjie të re të quajtur “një-dy goditje” (one-two punch). Në fazën e parë, pacienti do të marrë kimioterapinë tradicionale për të eliminuar pjesën dërrmuese të qelizave kancerogjene, ndërsa në fazën e dytë do të shtohet një lloj i ri ilaçi (i quajtur senolitik) që bllokon GPX4, duke bërë një pastrim total të qelizave zombi përpara se ato të nisin të helmojnë trupin.
Deri më sot, mjekësia linte gjallë pa dashje qelizat më të rrezikshme pas trajtimit, por ky studim i vitit 2026 jo vetëm që zbulon arsyen pse tumoret riktheheshin më të egër, por ofron për herë të parë “çelësin” për t’i fikur ato përfundimisht./Korrespodenti