Pushtimet ushtarake të Xhengis Kanit në shekullin XIII lanë një gjurmë të matshme fizike në klimën e Tokës. Zhdukja e rreth 40 milionë njerëzve—afërsisht 10 deri në 15 për qind e popullsisë globale të asaj kohe—bëri që mbi 130.000 kilometra katrorë toka bujqësore të braktiseshin dhe të ktheheshin natyrshëm në pyje masive. Ky ripyllëzim i detyruar thithi rreth 700 milionë ton dioksid karboni nga atmosfera, duke shkaktuar një efekt të papritur ftohës në shkallë planetare.
Sipas kërkimeve paleoklimatike të udhëhequra nga Dr. Julia Pongratz në Institutin Carnegie for Science, në bashkëpunim me Institutin Max Planck, ky është i vetmi rast në histori ku një aktivitet njerëzor ka pasur ndikim të matshëm në bilancin e karbonit global përpara epokës industriale.
Studimi analizoi edhe ngjarje të tjera me mortalitet masiv, si Murtaja e Zezë në Evropë, rënia e dinastisë Ming apo pushtimi i Amerikave. Megjithatë, asnjëra prej tyre nuk la gjurmë të qëndrueshme në atmosferë. Dallimi kryesor ishte kohëzgjatja: pushtimet mongole u shtrinë në më shumë se një shekull, duke u dhënë pyjeve kohën e nevojshme për t’u rritur plotësisht dhe për të akumular sasi gjigante karboni përpara se tokat të ripunoheshin.
Sasia prej 700 milionë ton karboni e përthithur nga pyjet e reja përkonte përafërsisht me konsumin global vjetor të karburanteve fosile në periudhën kur u publikua studimi. Braktisja masive e bujqësisë nga Kina deri në Evropën Lindore ktheu në pyje të dendura një sipërfaqe më të madhe se shumë shtete të sotme evropiane. Përveç ndikimit në klimë, ky depopullim ndryshoi përgjithmonë rrugët tregtare, si Rrugën e Mëndafshit, rrjetet diplomatike dhe balancën gjeopolitike mes Lindjes dhe Perëndimit.
Ndërsa mekanizmi i ripyllëzimit dhe përthithjes së karbonit është i provuar shkencërisht, studiuesit vazhdojnë të debatojnë për shkallën e saktë të ftohjes. Një pjesë e shkencëtarëve theksojnë se ulja e nivelit të CO₂ mund të ketë vepruar në sinergji me faktorë të tjerë natyrorë të epokës, si rënia e aktivitetit diellor dhe shpërthimet vullkanike intensive.
Sidoqoftë, kjo ngjarje mbetet një nga paradokset më tragjike dhe magjepsëse të historisë, ku një katastrofë e jashtëzakonshme njerëzore rikonfiguroi fizikisht sipërfaqen e planetit./Korrespodenti