Vendosja e Rusisë në qendër të strategjisë është në kontrast me politikën e re të jashtme të SHBA-së të paraqitur nga Sekretari i Mbrojtjes Pete Hegseth në mesin e marsit
Shefja e politikës së jashtme të BE-së dhe ish-kryeministrja e Estonisë, Kaja Kallas, zbuloi së fundmi një Libër të Bardhë kontrovers të titulluar “e ardhmja e mbrojtjes evropiane: Gatishmëria 2030”, por ajo mori një reagim shumë të përzier nga vendet anëtare të BE-së.
Libri bën thirrje për autonomi më të madhe të BE-së në siguri dhe mbrojtje, por pranon se SHBA mbetet një aleat kyç dhe e mban NATO-n në qendër të planeve të mbrojtjes së Evropës. Kallas është kritikuar se “ende po vepron si kryeministre” dhe se nuk ka arritur të koordinojë idetë e saj me anëtarët e tjerë për të krijuar një konsensus, por në vend të kësaj ka nxjerrë vizionin e saj për një temë të rëndësishme dhe të vështirë.
Presidenti i SHBA Donald Trump miraton një model botëror multipolar transaksional që izolon në masë të madhe SHBA-në nga çështjet ndërkombëtare, që përfshin mbylljen e ombrellës së sigurisë amerikane që ka mbrojtur Evropën që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore.
Megjithatë, edhe para zgjedhjes së Trump, sektori i mbrojtjes i Evropës është në krizë pas dekadash nën-investimi, sipas raportit të ish-kryeministrit italian dhe ish-shefit të Bankës Qendrore Evropiane, Mario Draghi, të publikuar vitin e kaluar.Nuk ka para të mjaftueshme
Letra e Bardhë thekson kontradiktat brenda strategjisë së mbrojtjes së BE-së: blloku mbetet i lidhur me NATO-n e udhëhequr nga SHBA-ja për garancitë e saj të forta të sigurisë, ndërsa njëkohësisht kërkon pavarësi më të madhe nga një SHBA e shpërqendruar gjithnjë e më shumë nga konkurrenca strategjike diku tjetër. Trump ka ngritur dyshime se SHBA-ja do të vinte në mbrojtjen kolektive të Evropës sipas nenit 5 të traktatit ushtarak nëse sulmohej nga Rusia, pasi vendet anëtare “nuk kanë kontribuar sa duhet” për NATO-n. Trump u ka bërë thirrje anëtarëve të NATO-s që të rrisin shpenzimet e tyre të mbrojtjes në 5% të PBB-së, nga 2% e mandatuar nga traktati; aktualisht vetëm Polonia e përmbush këtë objektiv.
Pjesa qendrore e planit të ri të Kallas është instrumenti SAFE (Veprimi i Sigurisë për Evropën) i propozuar prej 150 miliardë eurosh – një strukturë e përbashkët huamarrjeje e BE-së e krijuar për të rritur prokurimin dhe gatishmërinë. Siç thekson Maślanka, kjo nuk është një lëvizje e pavarur, por pjesë e një arkitekture më të gjerë financiare nën iniciativën “Riarmatosja e Evropës” e nisur së fundmi nga Presidentja e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen, e cila gjithashtu u lejon vendeve anëtare të rrisin shpenzimet e mbrojtjes deri në 1.5% të PBB-së pa shkaktuar sanksione sipas Paktit të Stabilitetit dhe Rritjes.
Nëse përdoren plotësisht, këto masa mund të zhbllokojnë deri në 800 miliardë euro në investime shtesë të mbrojtjes – një shifër që është bërë, sipas fjalëve të Maślanka, “një pikë referimi simbolike për të gjithë planin – edhe pse në mënyrë mashtruese sugjeron një nivel më të lartë të angazhimit të BE-së sesa është në të vërtetë rasti”.mbështetja e Librit të Bardhë për Ukrainën është më ambicioze në retorikë sesa në thelb, thotë Maślanka.
Ndërsa bën thirrje për ndihmë të vazhdueshme ushtarake, duke përfshirë 2 milionë municione në vitin 2025, përpjekjet e nivelit të BE-së mbeten të penguara nga ndarja politike dhe mungesa e investimeve. Një afat i mëparshëm për të provuar 1 milion predha deri në mars 2024, i bërë nga ish-shefi i politikës së jashtme të BE-së, Josep Borrell, u humb dhe vetëm rreth 200,000 predha u prodhuan në atë kohë. Vetoja e Hungarisë për shpenzimet e reja ka ngrirë gjithashtu disbursimet nga Fondi Evropian i Paqes.”Forma e vetme konkrete e mbështetjes për Ukrainën sipas planit të ReArm Europe është mundësia e përdorimit të kredive të financuara nga SAFE për të blerë armë për Kievin,” tha Maślanka. Edhe kjo mund të jetë me përdorim të kufizuar, duke pasur parasysh mungesën e armëve të disponueshme në tregun e BE-së dhe kufizimet në sigurimin e sistemeve jo-BE. Von der Leyen pranoi në fjalimin e saj në ReArm se kompleksi industrial ushtarak rus aktualisht po e tejkalon Ukrainën dhe të gjithë BE-në kolektive në prodhimin e armëve, e cila mbetet e pashpresë prapa.
Në aspektin institucional, Letra e Bardhë nuk propozon një bashkim evropian të mbrojtjes që mund të zgjidhte disa nga këto probleme. Sektori i mbrojtjes i Evropës mbetet jashtëzakonisht i fragmentuar dhe artikujt si predhat 155 mm janë përgjithësisht të ngjashëm, por zakonisht çdo vend prezanton variante lokale që i bëjnë ato të papajtueshme me sistemet e shpërndarjes së vendeve të tjera. Në të njëjtën kohë, kostoja e prodhimit evropian është zakonisht pesë deri në dhjetë herë më e lartë se prodhimi rus, duke shtuar një barrë financiare shtesë për luftën me Rusinë. Europa ende nuk ka asgjë që i ngjan strukturës së integruar të NATO-s.
“Letra e Bardhë” thekson qartë se NATO mbetet gur themeli i mbrojtjes kolektive”, shkruan Maślanka. Në vend të kësaj, ambicia e saj është të ndihmojë vendet anëtare të përmbushin objektivat e tyre të aftësisë brenda Aleancës dhe të forcojnë Bazën Teknologjike dhe Industriale Evropiane të Mbrojtjes (EDTIB).
“Letra e Bardhë” përshkruan një sërë reformash rregullatore dhe të tregut që synojnë nxitjen e një “tregu të vetëm për produktet evropiane të mbrojtjes”, megjithëse shumë prej këtyre masave – siç është parimi i propozuar Bli europian – mbeten në rastin më të mirë aspirues, pasi ndërtimi i një platforme të integruar të prodhimit të sektorit të mbrojtjes evropiane mbetet tërësisht teorike për momentin.
buxheti i BE-së. Këto kredi të përbashkëta do të përdoren për të financuar projekte strategjike të mbrojtjes, të tilla si sistemet e raketave, municionet dhe infrastruktura e lëvizshmërisë ushtarake. Fokusi do të jetë në inkurajimin e prokurimit kolektiv dhe forcimin e ndërveprimit ndërmjet shteteve anëtare.
Rivendosja e fondeve ekzistuese të BE-së – Komisioni propozon që të lejohen shtetet anëtare të ridrejtojnë pjesë të fondeve ekzistuese të BE-së, të tilla si financimi i kohezionit, drejt projekteve të lidhura me mbrojtjen. Ky fleksibilitet do të ndihmonte në kapërcimin e boshllëqeve të aftësive dhe financimin e projekteve në përputhje me qëllimet e sigurisë të BE-së.
Roli i zgjeruar për Bankën Evropiane të Investimeve – Plani kërkon heqjen e kufizimeve ekzistuese që pengojnë BEI-në të financojë projekte specifike ushtarake. Duke zgjeruar kompetencën e saj, BEI mund të mbështesë si iniciativat me përdorim të dyfishtë ashtu edhe ato thjesht të përqendruara te mbrojtja, duke rritur flukset e kapitalit në këtë sektor.
Mobilizimi i kapitalit privat – Komponenti i fundit përfshin inkurajimin e përfshirjes më të madhe të sektorit privat në mbrojtje përmes reformave rregullatore, partneriteteve publiko-private dhe stimujve financiarë. Komisioni synon të zhvendosë tabutë e kahershme në disa shtete anëtare rreth investimeve në mbrojtje dhe të sigurojë që kapitali privat të mund të kanalizohet në bazën ushtarako-industriale të Evropës. /Përshtati Pamfleti nga IntellNews/