Tre shtete anëtare që kanë kërkuar fonde në kuadër të SAFE ende nuk i kanë marrë planet e tyre kombëtare dritën jeshile nga Komisioni Evropian, i pari nga dy hapat e kërkuar.
Ministrat e mbrojtjes së Bashkimit Evropian miratuan të mërkurën planet kombëtare të investimeve të tetë shteteve anëtare, duke hapur rrugën për disbursimet e para në kuadër të skemës së bllokut prej 150 miliardë eurosh “Veprimi për Sigurinë për Evropën” (SAFE).
Planet e Belgjikës, Bullgarisë, Danimarkës, Spanjës, Kroacisë, Qipros, Portugalisë dhe Rumanisë së bashku vlejnë 38 miliardë euro.
“Vendimet e sotme tregojnë se BE-ja nuk po flet vetëm për mbrojtjen – ne po japim rezultate. Përmes SAFE, ne po forcojmë sigurinë tonë aty ku ka më shumë rëndësi”, tha Vasilis Palmas, ministër i mbrojtjes i Qipros, e cila aktualisht mban presidencën e Këshillit të BE-së.
Tetë vendet ishin të parat nga 19 shtetet anëtare që aplikuan për ndihmë financiare në kuadër të SAFE, planet e të cilave për investime në mbrojtje u mbështetën nga Komisioni në mesin e janarit.
Miratimi nga ministrat tani i lejon Komisionit të lidhë marrëveshje kredie me ta dhe të vazhdojë me disbursimin e pagesave të parafinancimit, të cilat mund të arrijnë deri në 15% të fondeve që ata kërkuan. Transhet e mëtejshme do të lirohen bazuar në përditësimet e rregullta që shtetet anëtare do të duhet t’i japin ekzekutivit të BE-së.
Tetë plane të tjera kombëtare me vlerë së bashku 74 miliardë euro, të paraqitura nga Estonia, Greqia, Italia, Letonia, Lituania, Polonia, Sllovakia dhe Finlanda, u miratuan nga ekzekutivi i BE-së në fund të janarit. Drita jeshile përfundimtare për to pritet më 17 shkurt në një takim të ministrave të ekonomisë në Bruksel.
Planet kombëtare të investimeve të Çekisë, Francës dhe Hungarisë janë ende në pritje. Një zëdhënës i Komisionit tha se “ata nuk do të spekulojnë mbi afatin kohor”.
Gati për vitin 2030
SAFE, i cili është pjesë e planit të Komisionit “Gatishmëria 2030” për të çliruar deri në 800 miliardë euro në mbrojtje para fundit të dekadës, synon të rrisë prokurimin e produkteve prioritare të mbrojtjes.
Këto përfshijnë municione dhe raketa, sisteme artilerie, dronë dhe sisteme anti-dronë, si dhe sisteme mbrojtjeje ajrore dhe raketore, mbrojtje të infrastrukturës kritike, mbrojtje të aseteve hapësinore, siguri kibernetike, teknologji të inteligjencës artificiale dhe sisteme të luftës elektronike.
Një kriter i rëndësishëm i skemës është që pajisjet e blera duhet të jenë të prodhuara në Evropë, me jo më shumë se 35% të kostove të komponentëve që vijnë nga jashtë BE-së, EEA-EFTA-s ose Ukrainës.
Skema është hartuar për t’u dhënë përparësi shteteve anëtare, vlerësimi i kreditit i të cilave nuk është aq i mirë sa ai i Komisionit, që do të thotë se ato do të sigurojnë norma më të mira.
Komisioni ende nuk i ka miratuar planet kombëtare të Francës, Republikës Çeke dhe Hungarisë, të cilat së bashku vlejnë pak më shumë se 34 miliardë euro. Gjermania nuk kërkoi asnjë fond SAFE.
Presidentja e Komisionit Ursula von der Leyen tha në fund të vitit të kaluar se popullariteti i skemës midis shteteve anëtare – ajo ishte e mbingarkuar, me 19 vendet pjesëmarrëse që fillimisht kërkuan më shumë se 150 miliardë euro – mund të shihte zgjerimin e saj të mëtejshëm.
Ministrat e mbrojtjes vendosën gjithashtu të mërkurën të autorizojnë BE-në të nënshkruajë një marrëveshje dypalëshe me Kanadanë mbi pjesëmarrjen e kompanive dhe produkteve kanadeze me origjinë nga Kanadaja në prokurimin sipas instrumentit SAFE. Kjo e bën Kanadanë vendin e parë jo-evropian që merr pjesë në skemën e kredisë për mbrojtjen.
Marrëveshja do të përfundojë zyrtarisht pasi të japë pëlqimin edhe Parlamenti Evropian.