Më 16 shtator 1992, e njohur si “E mërkura e zezë”, tregjet financiare private dëshmuan se mund të thyenë edhe një nga bankat qendrore më të fuqishme në botë, kur investitori Xhorxh Soros dhe fondi i tij “Quantum Fund” detyruan Britaninë e Madhe të braktiste Sistemin Monetar Europian (ERM), duke zhvlerësuar paundin britanik dhe duke fituar mbi 1 miliard dollarë brenda 24 orëve. Ky sulm i mirëkalkuluar spekulativ jo vetëm që riformësoi të ardhmen ekonomike të vendit, por hodhi edhe farën e parë të euroskepticizmit që kulmoi me Brexit dekada më vonë.
Për të rrëzuar paundin, Soros përdori teknikën e njohur si “short selling” (shitje e shkurtër), e cila bazohet në parimin “shit shtrenjtë sot, bli lirë nesër”. Fillimisht, fondi i tij mori hua miliarda paund nga bankat tregtare dhe i shiti ato menjëherë në treg në shkëmbim të Markave Gjermane (DEM), në një kohë kur kursi i paundit mbahej ende artificialisht i lartë nga qeveria britanike. Kur paundi u zhvlerësua me rreth 15% pas daljes nga ERM, Soros përdori markat gjermane për të blerë sërish paund me çmim shumë më të lirë, duke ua kthyer ato bankave dhe duke mbajtur si profit neto diferencën prej 1 miliard dollarësh.
Banka e Anglisë dështoi përballë këtij presioni pasi ishte e detyruar nga rregullat e ERM-së ta mbante paundin të lidhur me monedhat e tjera europiane, veçanërisht me Markën Gjermane.
Kur Gjermania e sapobashkuar rriti interesat për të luftuar inflacionin, kapitali global lëvizi drejt Berlinit dhe paundi nisi rënien e lirë. Në kushte paniku, banka britanike rriti normat e interesit nga 10% në 12%, madje premtoi t’i çonte në 15%, si dhe shpenzoi miliarda dollarë nga rezervat e saj valutore për të blerë paund artificialisht. Megjithatë, tregu e kuptoi se rritja e interesave do të shkatërronte ekonominë e brendshme dhe se “municioni” i rezervave po mbaronte përballë ritmit të shpejtë të shitjeve të Sorosit.
Edhe pse 16 shtatori u përjetua si një poshtërim i madh kombëtar, historia provoi se ngjarja rezultoi në një “bekim të maskuar” që solli të ashtuquajturën “Goldilocks Economy” për Britaninë. Pasi paundi gjeti vlerën e tij reale më të ulët, eksportet britanike u bënë shumë më konkurruese, gjë që hapi rrugën për një nga periudhat më të gjata të rritjes ekonomike pa inflacion gjatë viteve ’90.
Në planin politik dhe gjeopolitik, kjo krizë shkatërroi besueshmërinë e Partisë Konservatore dhe i dha një fitore historike Laboristëve të Tony Blair në vitin 1997. Mbi të gjitha, trauma e vitit 1992 nguliti thellë në opinionin publik britanik bindjen se lidhja monetare me Europën sillte vetëm paqëndrueshmëri, duke siguruar që Britania të mos e pranonte kurrë monedhën Euro dhe duke krijuar terrenin ideologjik që çoi në votimin e Brexit në vitin 2016./Korrespodenti