Për grekët e lashtë, urtësia nuk ishte thjesht grumbullim faktesh. Ata përdornin fjalën Sophia për të përshkruar një aftësi më të thellë: mundësinë për të dalluar atë që ka vërtet rëndësi nga “zhurma” dhe kompleksi i jetës. Sot, neuroshkenca moderne po zbulon se kjo ide ka një bazë reale biologjike.
Truri si një filtër informacioni
Në çdo sekondë, truri ynë bombardohet me informacione: drita që godet sytë, zhurmat në vesh, ndjesia e rrobave në lëkurë. Nëse truri do t’i procesonte të gjitha këto njëlloj, ne do të ishim të mbingarkuar dhe në kaos total.
Truri i pjekur bën diçka të jashtëzakonshme: ai zgjedh. Ai identifikon një pjesë të vogël të sinjaleve që meritojnë vëmendje dhe “fik” pjesën tjetër.
“Rojtari” i trurit tonë
Kërkimet e fundit janë fokusuar tek një strukturë e quajtur Thalamic Reticular Nucleus (TRN). Imagjinojeni këtë si një roje në derën e një godine administrative. Ai qëndron mes shqisave tona dhe pjesës së lartë të trurit (korteksit), duke vendosur se cilat mesazhe janë mjaftueshëm urgjente për t’u kaluar në vetëdijen tonë.
Tek fëmijët: Ky “roje” është si një praktikant i mbingarkuar që nuk di ende të prioritizojë. Prandaj fëmijët shpërqendrohen lehtë.
Tek të rriturit: Për shumë kohë është menduar se ky sistem përfundon së ndërtuari në fëmijëri. Por studimet e reja tregojnë se ky “roje” vazhdon të rafinohet dhe të bëhet më i zoti edhe gjatë moshës madhore.
LRRTM3: “Skulptori” i padukshëm i trurit
Shkencëtarët zbuluan një proteinë të quajtur LRRTM3. Kjo proteinë funksionon si një skulptor që pret lidhjet e tepërta dhe të panevojshme në tru.
Në trurin e një të riu, lidhjet janë kaotike dhe të shumta. Duke i “krasitur” këto lidhje të tepërta, proteina LRRTM3 e ndihmon trurin të krijojë një filtër me rezolucion të lartë. Kjo na lejon të dallojmë detajet e imta dhe të mos hutohemi nga zhurma e sfondit.
Urtësia si “arti i zbritjes”
Shpesh mendojmë se urtësia vjen nga gjërat që shtojmë (njohuritë). Por ky kërkim sugjeron të kundërtën: Urtësia është aftësia për të injoruar.
Truri i fëmijës është si një sfungjer: thith çdo ngjyrë dhe zhurmë me të njëjtin intensitet.
Truri i të rriturit është si një lazer: ai pret mes zhurmës për të gjetur pikërisht atë informacion që ka vlerë.
Përfundimi
Maturia biologjike nuk është thjesht të mësosh se si të mbash mend, por të mësosh se çfarë duhet të harrosh. Kur “arkitektët” tanë molekularë bëjnë punën siç duhet, ne fitojmë aftësinë për ta parë botën me qartësi. Urtësia, pra, është aftësia për t’u fokusuar tek ato pak gjëra që meritojnë vërtet vëmendjen tonë./Korrespodenti